1. Giới thiệu về bệnh Liên cầu khuẩn lợn

1.1. Khái niệm bệnh

a) Bệnh Liên cầu khuẩn lợn (Streptoccocus suis) là bệnh lây truyền giữa động vật và người. Bệnh do vi khuẩn Streptococcus suis (Str. suis) gây ra. Bệnh thường biểu hiện với các thể lâm sàng như nhiễm trùng huyết, viêm màng não, viêm khớp và viêm phổi (hoặc viêm phế quản - phổi). Streptococcus suis có nhiều serotype, trong đó serotype 2 là phổ biến nhất, gây bệnh chủ yếu trên lợn và có khả năng lây truyền sang người, là tác nhân gây bệnh liên cầu lợn ở người.

b) Sức đề kháng của vi khuẩn: Vi khuẩn Str.suis có thể tồn tại lâu trong phân, nước, rác; có thể sống trong phân ở nhiệt độ 0°C tới 104 ngày, ở 9°C trong 10 ngày, ở 22°C đến 25°C trong 8 ngày, sống trong xác lợn chết ở 40°C trong 6 tuần. Vi khuẩn bị vô hoạt nhanh chóng bằng các thuốc sát trùng thông thường, nước xà phòng pha loãng 1/500 có thể diệt vi khuẩn trong vòng 1 phút.

1.2. Nguồn bệnh và đường truyền lây

a) Loài mắc: Lợn ở mọi lứa tuổi đều có thể mắc bệnh, hay gặp nhất là lợn con từ 5 đến 10 tuần tuổi. Bệnh từ lợn có thể lây sang các loài vật khác như chó, mèo, bò, dê và người.

b) Nguồn bệnh: Phân, sản phẩm của lợn sau giết mổ, đường sinh dục của lợn cái mắc bệnh có chứa vi khuẩn.

c) Đường truyền lây

- Bệnh lây lan trong đàn do tiếp xúc giữa lợn khỏe và lợn bệnh. Bệnh còn có thể lây qua đường hô hấp, đây là đường lây truyền có ý nghĩa quan trọng do số lượng vi khuẩn trong môi trường rất lớn. Ngoài ra bệnh còn có thể lây truyền qua dụng cụ chăn nuôi và một số nhân tố trung gian như ruồi, một số loài chim và vật mang khác.

- Vi khuẩn khu trú ở đường hô hấp trên của lợn khỏe mạnh, các hốc của hạch amidan, sau đó xâm nhập vào hệ tuần hoàn và gây bệnh. Lợn con thường bị chết do nhiễm trùng máu cấp tính, lợn lớn hơn thì vi khuẩn có thể khu trú ở các xoang hoạt dịch, nội tâm mạc, mắt, màng não. Thời gian nhiễm khuẩn huyết là giai đoạn quan trọng trong quá trình phát sinh viêm màng não do Str. suis (típ 2).

- Việc truyền bệnh từ lợn bệnh sang người có thể do các vết thương ở da, đường hô hấp tiếp xúc với máu hoặc các dịch tiết ở lợn bệnh. Những người dễ nhiễm bệnh từ lợn gồm những người làm việc ở trại chăn nuôi, người giết mổ gia súc, cán bộ thú y, người ăn tiết canh lợn hoặc ăn thịt lợn bệnh.   

1.3. Triệu chứng

-  Thời gian ủ bệnh từ 2-5 ngày. Lợn sốt cao 42,50C, bỏ ăn, ủ rũ, mệt mỏi, đi tập tễnh do đau khớp. Giai đoạn đầu, lợn xuất hiện triệu chứng thần kinh, đi lại loạng choạng hoặc có tư thế đứng không bình thường, nhanh chóng chuyển sang trạng thái không đứng được, co giật, niêm mạc mắt có màu đỏ. Lợn thở dốc, khó thở do bị viêm phổi. Trong thể quá cấp tính, lợn chết nhanh mà không có triệu chứng của bệnh.

- Khi bệnh liên cầu khuẩn ở lợn xảy ra ở da, ban đầu tạo ra các ổ apxe, phần da trên bề mặt các ổ apxe bị hoại tử khoảng 5 tuần, sang tuần thứ 7 - 8 các ổ apxe bị vỡ, dịch rỉ viêm màu xanh hoặc màu xám đen chảy ra, ổ apxe trở thành các tổn thương. Các tổn thương này sẽ khỏi hoàn toàn vào tuần thứ 10 nếu được vệ sinh chăm sóc tốt nhưng sức khỏe của lợn có thể bị ảnh hưởng ít nhiều.

1.4. Bệnh tích

Lợn bị bại huyết, viêm khớp, viêm phổi, viêm màng não, ngoài ra còn viêm nội mạc, viêm âm đạo, sảy thai. Não bị viêm, sung huyết, phù thũng. Viêm bao tim có fibrin. Viêm phế quản phổi có mủ, viêm kẽ phổi. Lợn trưởng thành có hiện tượng viêm khớp, chủ yếu viêm khớp ổ cối, khớp gối, khớp bàn chân. Khớp sưng, màng khớp sung huyết, dịch khớp đục và nhiều hơn bình thường. Bệnh tiến triển nặng hơn, khớp có hiện tượng viêm apxe, viêm tơ huyết. Sau 15 - 30 ngày mắc bệnh liên cầu khuẩn Streptococcus suis các đốt sụn bị hoại tử.

2. Phòng và trị bệnh

2.1. Phòng bệnh

Hiện chưa có vắc-xin phòng bệnh Liên cầu khuẩn lợn, biện pháp phòng bệnh chủ yếu là vệ sinh thú y, chăm sóc, nuôi dưỡng và quản lý đàn.

- Chuồng trại: Chuồng nuôi luôn khô, thoáng, mát về mùa hè, ấm về mùa đông, đảm bảo mật độ nuôi.

- Về con giống: Khi mua con giống nhập vào nuôi phải khoẻ mạnh, có nguồn gốc rõ ràng, được cơ quan thú y cấp giấy chứng nhận kiểm dịch; thực hiện khai báo với UBND xã/phường để thực hiện quản lý. Nuôi cách ly 2 tuần trước khi nhập đàn.

- Phun sát trùng định kỳ cả trong và ngoài chuồng. Bắt riêng lợn bệnh ra chuồng cách ly, điều trị và chăm sóc tích cực. Quét dọn rác, phân, chất độn chuồng, nước thải; tẩy uế bằng các loại sát trùng…Cung cấp thức ăn, nước uống đầy đủ.

- Với những người giết mổ, tiêu hủy lợn bị bệnh phải có biện pháp đề phòng bệnh liên cầu khuẩn lây sang người. Đặc biệt, những người có tổn thương ở tay, chân, bệnh ngoài da... không được giết mổ lợn. Phải có trang bị bảo hộ tối thiểu khi giết mổ. Người tiêu dùng chỉ nên mua thịt lợn đã được cơ quan thú y kiểm soát. Nấu chín thịt lợn là điều rất quan trọng. Không ăn thịt lợn chết, không ăn các món ăn tái, đặc biệt là tiết canh lợn . Khi người nào bị sốt cao, mê man, thân có nốt tím tái… nghi nhiễm liên cầu lợn cần nhanh chóng đến ngay các cơ sở y tế để kịp thời có biện pháp điều trị.  

2.2. Trị bệnh

- Báo ngay cho cơ quan thú y nếu đàn lợn nghi ngờ bị nhiễm liên cầu khuẩn và xử lý đàn lợn theo hướng dẫn của cơ quan chuyên môn.

- Sử dụng các loại kháng sinh nhạy cảm như Amoxicillin, Penicillin, Ampicillin hoặc Trimethoprim/ Sulfa để điều trị. Tốt nhất nên sử dụng các loại kháng sinh có tác dụng kéo dài. 

Dùng Paracetamol pha nước uống hoặc tiêm hạ sốt (không steroid) cho những lợn sốt, ho và bỏ ăn. 

Tỷ lệ nhiễm cao điều trị tổng đàn dùng Tiamulin 20% + Amoxicilin 50%. Dùng liên tục 7 – 14 ngày. 

Trợ sức, trợ lực bằng các thuốc bổ: GlucoK – C, Vitamin…

Vũ Thị Phương Mai - Chi cục Chăn nuôi và Thú y