Ninh Bình là tỉnh nằm ở cửa ngõ phía Nam thủ đô Hà Nội, được thành lập trên cơ sở hợp nhất ba tỉnh Nam Định, Hà Nam và Ninh Bình (cũ). Tổng diện tích đất tự nhiên gần 4 nghìn km²; có 129 đơn vị hành chính cấp xã (gồm 97 xã và 32 phường); với dân số trên 4,4 triệu người (xếp thứ 6 cả nước).
Ninh Bình có bề dày lịch sử, văn hóa phong phú của miền Bắc. Điều đặc biệt làm nên giá trị của tỉnh Ninh Bình chính là sự hợp nhất của những không gian văn hóa và lịch sử đặc sắc: (1) Ninh Bình (cũ) tự hào với Cố đô Hoa Lư ngàn năm lịch sử linh thiêng, có Quần thể danh thắng Tràng An-Di sản hỗn hợp thế giới độc đáo; (2) Nam Định là nơi phát tích vương triều Trần hào hùng, cái nôi của tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ và là vùng đất học với truyền thống khoa bảng lừng lẫy; (3) Hà Nam mang trong mình dấu ấn văn hóa Đông Sơn cổ kính, nơi lưu giữ nhiều di tích và lễ hội đậm đà bản sắc.
Ninh Bình không chỉ sở hữu gần 5.000 di tích mà còn là một kho tàng di sản sống động, mở ra không gian phát triển du lịch di sản, công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo không giới hạn. Như: Quần thể danh thắng Tràng An được UNESCO công nhận là “di sản kép”, di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới; khu du lịch sinh thái nổi tiếng bao gồm Tràng An, Tam Cốc - Bích Động, Vườn quốc gia Cúc Phương, Xuân Thủy, Khu du lịch Tam Chúc, Bái Đính,.. tỉnh có nhiều làng nghề, nghề truyền thống nổi tiếng như đúc đồng Tống Xá, sơn mài Cát Đằng, chạm khắc gỗ La Xuyên, làng nghề trồng hoa cây cảnh nổi tiếng cả nước Vị Khê, Làng nghề thêu ren Thanh Hà, Ninh Hải; làng nghề lụa Nha Xá, làng nghề mây tre đan Ngọc Động, Kim Sơn; …
Xây dựng nông thôn mới (NTM) nâng cao, kiểu mẫu để đời sống vật chất và tinh thần của người dân nông thôn giàu có và thịnh vượng, tiệm cận với khu vực đô thị; kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội nông thôn đồng bộ, hiện đại và kết nối chặt chẽ với quá trình đô thị hóa; kinh tế nông thôn phát triển mạnh mẽ, trình độ sản xuất tiên tiến, nông dân chuyên nghiệp, chú trọng sản xuất nông nghiệp sạch, công nghệ cao gắn với phát triển công nghiệp chế biến, thương mại, dịch vụ, du lịch và chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu; môi trường, cảnh quan, không gian nông thôn sáng, xanh, sạch, đẹp; xã hội nông thôn dân chủ, đoàn kết, văn minh, giàu bản sắc văn hóa truyền thống, thực sự là miền quê thanh bình; hệ thống chính trị ở nông thôn được tăng cường; quốc phòng và an ninh trật tự được giữ vững
Với quan điểm xuyên suốt của Trung ương cũng như của Tỉnh xác định xây dựng nông thôn mới là nhiệm vụ trọng tâm, thường xuyên, liên tục và không có điểm dừng. Cùng với sự đoàn kết, đồng thuận, sáng tạo, huy động sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và sự đồng tình ủng hộ của cộng đồng doanh nghiệp và Nhân dân; công cuộc xây dựng nông thôn mới của tỉnh đạt được những kết quả rất quan trọng, đời sống vật chất và tinh thần của người dân nông thôn không ngừng được nâng lên, diện mạo nông thôn ngày một khang trang tiệm cận với đô thị. Tỉnh Ninh Bình được Ban chỉ đạo Trung ương các chương trình mục tiêu quốc gia đánh giá là một trong những tỉnh thực hiện tốt Chương trình xây dựng nông thôn mới nâng cao, kiểu mẫu.
1. Cấp Tỉnh hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới
Tỉnh Ninh Bình được hợp nhất từ 3 tỉnh (Nam Định, Hà Nam và Ninh Bình cũ) hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới: Tỉnh Nam Định hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới năm 2019, Tỉnh Hà Nam hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới năm 2020 và Tình Ninh Bình cũ thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới năm 2025
2. Cấp xã đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao, kiểu mẫu
Toàn tỉnh có 97/97 xã (tỷ lệ 100%) đạt chuẩn nông thôn mới, trong đó có 65/97 xã (tỷ lệ 67%) đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao và 4/97 xã (tỷ lệ 4,1%) đạt chuẩn nông thôn mới kiểu mẫu
3. Chương trình OCOP và Du lịch nông thôn
Chương trình mỗi xã một sản phẩm được tập trung chỉ đạo, thực hiện quyết liệt, đến nay toàn tỉnh Ninh Bình có 980 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, trong đó có 03 sản phẩm đạt 5 sao (gồm 02 sản phẩm về Gạo của Công ty TNHH Toản Xuân (xã Vạn Thắng) và 01 sản phẩm Du lịch nông thôn Ecohost Hải Hậu (xã Hải Hậu)), 153 sản phẩm 4 sao và 824 sản phẩm 3 sao.
Tỉnh Ninh Bình tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số trong truyền thông, quảng bá, đồng thời tăng cường tổ chức các hoạt động xúc tiến thương mại, hội chợ và sự kiện giới thiệu sản phẩm tại các khu, điểm du lịch trọng điểm. Nhờ đó, nhiều sản phẩm OCOP sau khi được công nhận đã tăng trưởng mạnh về doanh thu, mở rộng thị trường, trở thành quà tặng du lịch và sản phẩm tiêu dùng được ưa chuộng.
Điểm nổi bật của Chương trình OCOP tại Ninh Bình là sự gắn kết chặt chẽ giữa cơ quan quản lý nhà nước và các cơ sở sản xuất. Không chỉ dừng ở việc ban hành chính sách, các cấp, ngành đã trực tiếp hướng dẫn, tư vấn “cầm tay chỉ việc”, giúp các chủ thể tháo gỡ khó khăn, hoàn thiện quy trình sản xuất, thiết kế bao bì, ghi nhãn, truy xuất nguồn gốc và nâng cao năng lực quản trị sản phẩm. Nhờ sự đồng hành ấy, nhiều cơ sở sản xuất đã có sản phẩm được nâng tầm, tự tin hơn trong quản trị, kinh doanh và hội nhập thị trường. Đây chính là giá trị bền vững, nhân văn mà Chương trình OCOP mang lại cho người dân và cộng đồng.
Thành công của Chương trình Mục tiêu quốc gia xây dựng NTM trên địa bàn tỉnh Ninh Bình đã tạo nền tảng vững chắc, trở thành động lực quan trọng thúc đẩy phát triển du lịch nông thôn theo hướng bền vững. Từ chuyển đổi tư duy “sản xuất nông nghiệp thuần túy” sang “kinh tế nông thôn đa giá trị”, nhiều vùng quê đã trở thành miền quê đáng sống, điểm đến trải nghiệm hấp dẫn, góp phần quan trọng trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn.
Các mô hình du lịch nông thôn trên địa bàn tỉnh phát triển đa dạng, gắn với lợi thế tự nhiên, văn hóa và bản sắc từng vùng, hình thành nên bức tranh du lịch nông thôn sinh động, giàu sức hấp dẫn. Nhiều mô hình du lịch cộng đồng đã được hình thành và hoạt động hiệu quả, tiêu biểu như Ecohost Hải Hậu (sản phẩm OCOP 5 sao) - biểu tượng du lịch cộng đồng ven biển; Khu du lịch sinh thái Núi Ngăm, Vườn quốc gia Xuân Thủy, Hang Múa, Vân Long, Quèn Thờ, Bảo tàng Đồng quê... đã trở thành những điểm đến giáo dục, nghỉ dưỡng và trải nghiệm đặc trưng, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân địa phương. Cùng với đó, các mô hình du lịch nông nghiệp công nghệ cao (trồng rau hữu cơ, nho, dưa lưới…) và du lịch làng nghề truyền thống (lụa, thêu ren, sơn mài, mây tre đan, cây cảnh...) được phát triển mạnh mẽ, thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước.
Hiện toàn tỉnh có trên 80 mô hình du lịch cộng đồng (homestay) gắn với danh lam thắng cảnh, di tích văn hóa, làng nghề và khu du lịch trọng điểm, thu hút hàng trăm nghìn lượt khách mỗi năm. Các sản phẩm du lịch trải nghiệm như “Một ngày làm nông dân”, “Du lịch làng nghề truyền thống”, “Khám phá vườn cò Ninh Bình”, “Check-in cánh đồng cói Kim Sơn”... không chỉ mang lại sinh kế ổn định mà còn góp phần bảo tồn cảnh quan, gìn giữ bản sắc văn hóa làng quê.
SẢN PHẨM OCOP ĐẠT 5 SAO
Du lịch nông thôn Ninh Bình đang khẳng định là hướng phát triển bền vững, kết hợp hài hòa giữa bảo tồn và phát triển, vừa thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, vừa lan tỏa hình ảnh “miền quê đáng sống - miền di sản và trải nghiệm” đến du khách trong và ngoài nước.
Những thành tựu quan trọng đạt được trong xây dựng nông thôn mới nâng cao, kiểu mẫu giai đoạn vừa qua là sự nỗ lực cố gắng không ngừng nghỉ của Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân trong tỉnh. Trong thời gian tới, phát huy thành quả trong xây dựng nông thôn mới, tỉnh Ninh Bình tiếp tục đẩy mạnh phong trào thi đua “Cả nước chung sức xây dựng nông thôn mới”, tập trung xây dựng nông thôn mới nâng cao, nông thôn mới kiểu mẫu gắn với đổi mới tổ chức sản xuất, nâng cao đời sống nhân dân; triển khai chuyển đổi số trong xây dựng nông thôn mới hướng tới nông thôn mới thông minh./.
Lê Hồng Đức - Văn phòng Điều phối nông thôn mới tỉnh Ninh Bình
