Trong tiến trình xây dựng nông thôn mới nâng cao và nông thôn mới kiểu mẫu, Chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP) đã và đang đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong thúc đẩy kinh tế địa phương, đồng thời nâng cao thu nhập cho người dân và xây dựng thương hiệu nông sản Ninh Bình.

   Hiện nay, hợp tác xã nông nghiệp (HTXNN) chính là lực lượng quan trọng đưa sản phẩm đặc trưng của địa phương phát triển theo hướng hàng hóa, có chứng nhận, có thương hiệu và tiến tới phục vụ du lịch nông thôn.

   HTXNN - nền tảng phát triển sản phẩm OCOP bền vững

   Ninh Bình sau sáp nhập không chỉ là thay đổi về mặt địa giới hành chính, mà còn mở ra cơ hội kết hợp thế mạnh và khắc phục hạn chế của từng địa phương. Tỉnh sở hữu bức tranh về HTX và các sản phẩm OCOP vô cùng phong phú với 1.065 HTX và 1.001 sản phẩm được chứng nhận OCOP. HTXNN là hạt nhân của xây dựng nông thôn mới, liên kết trong HTX chính là chìa khóa để các hộ nông dân thoát khỏi sản xuất nhỏ lẻ, hướng tới kinh tế hàng hóa bền vững.

   Chuỗi liên kết trong sản xuất nông nghiệp là hình thức sản xuất khép kín, kết nối chặt chẽ các khâu từ sản xuất, thu hoạch đến chế biến và tiêu thụ sản phẩm. Đây là xu hướng phát triển để tối ưu hóa giá trị gia tăng, nâng cao hiệu quả và khả năng cạnh tranh của nông sản, trong đó HTXNN đóng vai trò trung tâm và cầu nối quan trọng.

   Hiện, tỉnh có 123 chuỗi liên kết sản xuất, chế biến, tiêu thụ, cung ứng thực phẩm nông sản an toàn, trong đó có 51 HTXNN tham gia chuỗi liên kết, 128 HTX có sản phẩm OCOP (chiếm 25% chủ thể tham gia OCOP). Có được kết quả này là nhờ chính sách hỗ trợ của Nhà nước thông qua chương trình “Mỗi xã một sản phẩm”, “liên kết” đã mang lại nhiều hiệu quả tích cực cho các HTX và sản phẩm OCOP, giúp các chủ thể nâng cao chất lượng và tiêu chuẩn sản phẩm.

   Chính sách khuyến khích phát triển kinh tế hợp tác, lấy HTX làm trụ cột trong tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị đã giúp HTXNN nâng cao vai trò là “người bạn đồng hành” tin cậy, giúp nông dân chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ, manh mún sang mô hình liên kết quy mô lớn; thúc đẩy liên kết giữa 4 nhà: Nhà nước - nhà khoa học - nhà doanh nghiệp - nhà nông; các HTX được hỗ trợ tiếp cận khoa học - kỹ thuật và cơ giới hóa; các chủ thể được hỗ trợ về thiết kế bao bì, kiểu dáng, tem truy xuất nguồn gốc, nhãn mác.

   Điều này giúp sản phẩm đáp ứng yêu cầu khắt khe của thị trường, thậm chí xuất khẩu; các hoạt động kết nối cung cầu, xúc tiến thương mại đã giúp các sản phẩm OCOP kết nối với nhà phân phối, siêu thị và sàn thương mại điện tử… Sản phẩm OCOP được định hướng trở thành quà tặng và sản phẩm phục vụ du lịch của tỉnh, tận dụng lợi thế lượng khách du lịch lớn mà Ninh Bình đón hàng năm.

   Với khả năng liên kết sản xuất - tiêu thụ, ứng dụng khoa học công nghệ, bảo đảm chất lượng sản phẩm và tạo sinh kế bền vững cho nông dân, HTXNN ngày càng đóng góp rõ nét vào thành công của Chương trình OCOP. Thực tiễn tại Ninh Bình với các mô hình như HTX thủy sản Sông trong ao Hải Đăng, HTXNN An Ninh, HTXNN Hạ Vỹ… cho thấy vai trò của HTX không chỉ dừng lại ở sản xuất nông nghiệp mà còn mở rộng sang dịch vụ du lịch trải nghiệm, tạo ra các giá trị mới phù hợp với định hướng phát triển kinh tế nông thôn hiện đại.

   OCOP không chỉ đơn thuần là chương trình xây dựng sản phẩm địa phương, mà còn là một hệ sinh thái gồm sản xuất - chế biến - tiêu thụ - quảng bá. Trong hệ sinh thái đó, HTX là chủ thể phù hợp nhất để dẫn dắt, bởi: HTX có khả năng tập hợp nông dân, tạo sản xuất quy mô lớn. Thay vì sản xuất manh mún từng hộ, HTX tổ chức lại ruộng đất, tập trung diện tích để trồng lúa, rau màu hoặc nuôi thủy sản áp dụng công nghệ cao.

Sản phẩm OCOP của  các HTX được trưng bày tại các gian hàng ở hội chợ, triển lãm.

   Sản phẩm OCOP -  linh hồn của du lịch nông thôn

   Du lịch nông thôn hiện không chỉ là tham quan cảnh quan mà còn là trải nghiệm văn hóa - ẩm thực - nghề truyền thống. Sản phẩm OCOP do HTX sản xuất chính là linh hồn của các tour du lịch nông thôn. Du khách có thể trải nghiệm sản xuất nông nghiệp đồng nhất theo từng vùng, từ đó tạo ra những sản phẩm có thể đưa vào điểm bán OCOP tại các làng du lịch. Một tour du lịch nông nghiệp chỉ thực sự bền vững khi gắn liền với sản phẩm hàng hóa chất lượng cao. Mà HTXNN là đơn vị kết nối từ chính những sản phẩm OCOP của đơn vị mình như: Hoàn thiện tiêu chuẩn sản phẩm OCOP hướng tới khách du lịch; mẫu mã bao bì đẹp, bắt mắt  phù hợp làm quà tặng; liên kết doanh nghiệp - HTX - đơn vị lữ hành; bán hàng online, mã QR, truy xuất nguồn gốc; xây dựng tour trải nghiệm…

   Ninh Bình có lợi thế lớn về du lịch như: Khu du lịch Tràng An, Bái Đính, Cúc Phương, Tam Chúc,…, Tính đến nay, tỉnh đã xây dựng được các chuỗi liên kết sản xuất, chế biến, tiêu thụ, nhiều HTX có sản phẩm OCOP (123 chuỗi liên kết sản xuất, chế biến, tiêu thụ, cung ứng thực phẩm nông sản an toàn, trong đó có 51 HTXNN tham gia chuỗi liên kết, 128 HTX có sản phẩm OCOP). Tuy nhiên, để du lịch nông thôn thực sự trở thành động lực phát triển bền vững, cần có sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, các ngành.

   Thời gian tới, nếu được vào cuộc đồng bộ của các cấp, các ngành, các HTX NN và được đầu tư bài bản, đồng bộ, HTX sẽ trở thành trung tâm của nền kinh tế nông thôn hiện đại, nơi không chỉ sản xuất các nông sản mà còn tạo ra trải nghiệm, sản phẩm dịch vụ và giá trị văn hóa đặc sắc cho du khách. Đây chính là con đường bền vững để xây dựng nông thôn mới hiện đại, giàu bản sắc, đồng thời góp phần không nhỏ vào việc phát triển kinh tế địa phương và nâng cao đời sống người dân./.

           Phòng Kinh Tế Hợp Tác Và Ngành Nghề Nông Thôn Chi Cục Phát Triển Nông Thôn NB