Tháng Ba về, trong cái nắng dịu dàng của đất trời, lòng người Việt lại hướng về một nơi linh thiêng trên núi Nghĩa Lĩnh: nơi cội nguồn dân tộc khởi phát.
Giỗ Tổ Hùng Vương là dịp lễ trọng, ngày mà mỗi người con đất Việt, dù đi ngược về xuôi, dù ở bất nơi đâu, cũng lặng lòng nhớ về tổ tiên, về cội nguồn.
“Dù ai đi ngược về xuôi
Nhớ ngày Giỗ Tổ mồng mười tháng Ba”
Giỗ Tổ Hùng Vương là một sự kiện lịch sử, văn hóa đặc biệt. Câu chuyện về Lạc Long Quân, Âu Cơ, về bọc trăm trứng không chỉ đơn thuần là truyền thuyết, mà còn là cách người Việt lý giải về nguồn gốc chung, về tinh thần đoàn kết và ý thức cộng đồng. Ảnh: Truyện cổ tích.
Câu ca dao mộc mạc mà sâu sắc ấy đã đi vào tiềm thức của bao thế hệ. Chỉ bằng nhịp điệu dân gian giản dị, ông cha ta đã khắc ghi một chân lý: “Con người có tổ có tông/ Như cây có cội, như sông có nguồn”. Và chính từ ý thức đó, truyền thống “Uống nước nhớ nguồn” đã trở thành đạo lý cốt lõi, là sợi chỉ đỏ xuyên suốt đời sống tinh thần của người Việt. Giỗ Tổ Hùng Vương không chỉ là một sự kiện lịch sử, mà còn là một biểu tượng văn hóa đặc biệt. Nó nằm ở ranh giới giữa huyền sử và lịch sử, nơi mà những câu chuyện về Lạc Long Quân, Âu Cơ, về bọc trăm trứng không chỉ đơn thuần là truyền thuyết, mà còn là cách người Việt lý giải về nguồn gốc chung, về tinh thần đoàn kết và ý thức cộng đồng, mang giá trị sâu sắc ở chiều sâu văn hóa và ý nghĩa tinh thần.
"Dù ai đi ngược về xuôi/ Nhớ ngày Giỗ Tổ mồng mười tháng Ba”. Ảnh: Đỗ Thành.
Như cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng từng nhận định: “Những truyền thuyết dân gian thường có một cái lõi là sự thật lịch sử mà nhân dân qua nhiều thế hệ đã lý tưởng hóa, gửi gắm vào đó tâm tình thiết tha của mình cùng với thơ và mộng, chắp đôi cánh của sức tưởng tượng và nghệ thuật dân gian làm nên những tác phẩm văn hóa mà đời đời con người ưa thích”. Chính vì vậy, tôn vinh các Vua Hùng không chỉ là tưởng nhớ những nhân vật lịch sử, mà còn là sự tôn vinh cả một hệ thống giá trị tinh thần mà cha ông đã dày công vun đắp.
Chủ tịch Hồ Chí Minh từng căn dặn cán bộ, chiến sĩ Đại đoàn Quân Tiên Phong vào ngày 19/9/1954 tại Đền Giếng, khu di tích Đền Hùng, Phú Thọ: “Các vua Hùng đã có công dựng nước, Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước”. Lời căn dặn của Bác nhắc nhở những người lính nhưng cũng là nhắc nhở chúng ta có trách nhiệm trước đất nước, tiếp nối truyền thống thiêng liêng của dân tộc. Lời can dặn ấy sáng lên chân lý: Trách nhiệm bảo vệ và phát triển đất nước không phải của riêng ai, mà là của cả một dân tộc, từ thế hệ này sang thế hệ khác. Đặc biệt trong bối cảnh hiện đại, khi xã hội ngày càng phát triển, khi những giá trị toàn cầu hóa, văn hóa ngoại lai len lỏi vào từng ngóc ngách đời sống, thì việc giữ gìn bản sắc dân tộc càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Giỗ Tổ Hùng Vương chính là một điểm tựa tinh thần, giúp con người không bị lạc lõng giữa dòng chảy biến động của thời đại. Nó nhắc ta nhớ rằng, dù có hội nhập đến đâu, ta vẫn là người Việt Nam, mang trong mình dòng máu Lạc Hồng.
Cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng từng nói: “Văn hóa nói lên bản sắc của một dân tộc. Văn hóa còn thì dân tộc còn, văn hóa mất thì dân tộc mất”. Lời nhận định ấy như một hồi chuông cảnh tỉnh. Nếu chúng ta chỉ chạy theo cái mới mà quên đi cái cũ, chỉ hướng ra bên ngoài mà quên đi bên trong, thì sớm muộn cũng sẽ đánh mất chính mình, đánh mất bản sắc văn hóa đất Việt. Nhất là thế hệ trẻ, cần được nhà trường, ông bà, cha mẹ giáo dục ngay từ nhỏ để học sinh luôn mang trong mình tâm thế yêu và tự hào bản sắc văn hóa, dân tộc nước nhà từ đó có nền tảng vững chắc để xây dựng đất nước phồn thịnh.
Người dân náo nức tham gia hội thi gói bánh chưng.
Hội thi không chỉ tổ chức tại Phú Thọ mà diễn ra ở khắp nơi. Dịp này, người dân tổ chức dâng hương, thi gói bánh chưng, cùng nhau ôn lại lịch sử, gắn tình đoàn kết khu phố, xóm giềng. Ảnh: Nguyễn Hành.
Có thể nói, Giỗ Tổ Hùng Vương là minh chứng sống động cho sức sống bền bỉ của văn hóa Việt Nam. Dù trải qua bao thăng trầm lịch sử, từ chiến tranh đến hòa bình, từ nghèo khó đến phát triển, truyền thống “uống nước nhớ nguồn” vẫn luôn hiện hữu, như một mạch ngầm không bao giờ cạn. Đó không chỉ là huyền sử - những câu chuyện đẹp đẽ về thuở hồng hoang - mà là bản sắc dân tộc, là linh hồn của một đất nước. Chừng nào còn nhớ về ngày mồng 10 tháng 3, còn thắp lên những nén hương thành kính tưởng niệm tổ tiên, thì chừng đó người Việt vẫn còn giữ được mình, giữ được cái gốc rễ thiêng liêng nhất.
Giữa nhịp sống hối hả, ta vẫn có một điểm dừng, có những phút lắng lòng, để nhớ, để tri ân. Và trong khoảnh khắc ấy, ta chợt nhận ra: mình không chỉ là một cá thể đơn lẻ, mà là một phần của dòng chảy hàng nghìn năm lịch sử. Một dòng chảy bắt đầu từ các vị Vua Hùng, vẫn đang tiếp tục, không ngừng, trong từng nhịp sống hôm nay.
Nguồn: Báo Nông nghiệp và Môi trường, tác giả Nguyễn Thanh Vũ, đăng ngày 26/4/2026
Link bài viết: https://nongnghiepmoitruong.vn/gio-to-hung-vuong--suc-song-ben-bi-cua-van-hoa-viet-nam-d808511.html
